bielsko.info - świeże spojrzenie na miasto bielsko.info

świeże spojrzenie na miasto

Rozrywka

  • 18 czerwca 2017
  • wyświetleń: 4397

"Pod znakiem róży nad Białą" - wystawa z okazji 500 lat Reformacji

W 2017 roku mija 500 lat od wystąpienia augustiańskiego mnicha Marcina Lutra, które zapoczątkowało Reformację. Wielki ruch religijnej odnowy z jednej strony spowodował głębokie zmiany w samym Kościele, z drugiej przyczynił się do znaczących przemian społeczno-kulturalnych, a także gospodarczych w Europie.

Również w Bielsku, Białej i okolicy Reformacja trafiła na podatny grunt i odegrała szczególną rolę w dziejach miasta. Z tego powodu, włączając się w obchody 500 lat Reformacji, Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej przygotowało okolicznościową wystawę w oparciu o eksponaty ze zbiorów własnych, a także zabytki udostępnione przez archiwa, muzea, parafie ewangelicko-augsburskie oraz osoby prywatne. Przeprowadzone kwerendy pozwoliły wydobyć na światło dzienne wiele nieznanych eksponatów, a ich badania doprowadziły do wielu nowych ustaleń, wzbogacając historię miejscowego protestantyzmu.

"Pod znakiem róży nad Białą" - wystawa z okazji 50
"Pod znakiem róży nad Białą" - wystawa z okazji 500 lat Reformacji · fot.


- W Bielsku, Białej i okolicy ewangelicy przez stulecia byli wiodącą grupą wyznaniową. Wymownym świadectwem ich dawnego znaczenia pozostają trzy kościoły, osiem cmentarzy z trzema kaplicami oraz wiele innych budowli, należących do trzech parafii ewangelicko-augsburskich (luterańskich): w Bielsku, Białej i Starym Bielsku. Kolejne zbory funkcjonują w Jaworzu, Międzyrzeczu, Wieszczętach i Czechowicach-Dziedzicach - mówi kurator wystawy Piotr Kenig.

Dr Grzegorz Madej zwraca uwagę na fakt, iż - prezentując historię protestantyzmu nad Białą pokazujemy, że było to miejsce szczególne w dziejach tej konfesji. Tutejsi duchowni wnieśli znaczący wkład w rozwój ewangelickiego kaznodziejstwa, piśmiennictwa i drukarstwa, byli także aktywni na szeroko rozumianej niwie spraw społeczno-kulturalnych. Nie bez powodu zwano niegdyś Bielsko „okiem protestantyzmu” - w tutejszym kościele działało wielu wybitnych duszpasterzy.

Pięciu z nich upamiętnia niedawno odrestaurowana tzw. Studnia Pastorów na bielskim Syjonie, są to: Jerzy Trzanowski (†1637), Łukasz Wenzelius († po 1638), Jan Jerzy von Schmitz (†1825), Karolo Samuel Schneider (†1882) i Teodor Haase (†1909). - Nieprzypadkowo też w Bielsku stanął jedyny na terenach obecnej Polski pomnik Marcina Lutra, a nasze miasto jest jednym z niewielu w tej części Europy, gdzie działają trzy parafie ewangelickie - dodaje kurator.

Wystawę zaaranżowano w trzech salach, w których zgromadzono blisko 250 eksponatów. Pierwsze pomieszczenie poświęcono reformacji w Bielsku i okolicy do 1628 roku oraz reformacji i kontrreformacji w Lipniku oraz Białej do 1708 roku. Historyk Piotr Kenig przypomina, że - w leżącym na habsburskim Śląsku Bielsku gmina luterańska powstała już około 1550 roku, a pół wieku później należeli do niej prawie wszyscy mieszkańcy miasta. Kościoły św. Mikołaja i św. Stanisława stały się w 1559 roku luterańskie, a w 1608 roku ewangelicy ukończyli budowę kościoła cmentarnego św. Trójcy.

Na uwagę zasługują dwie pozycje związane z Marcinem Lutrem: jego pisma Von den Concilijs vnd Kirchen (O soborach i kościołach) wydrukowane w Wittenberskiej drukarni Hansa Luffta w 1539 roku oraz Biblia w jego tłumaczeniu, wydana w tejże oficynie w roku 1550, z licznymi drzeworytami Lucasa Cranacha Młodszego, Georga Lembergera i Hansa Brosamera. Nie brak pamiątek związanych z księdzem Jerzym Trzanowskim, kaznodzieją zamkowym i proboszczem w Bielsku w latach 1625-1628. Ten autor łacińskich hymnów i pieśni religijnych, zwany słowiańskim Lutrem, zasłynął przede wszystkim jako autor kancjonału Cithara Sanctorum, wydanego po raz pierwszy w Lewoczy w 1636 roku. Śpiewnik ten przyjął się szybko w słowiańskich zborach Czech, Moraw, Słowacji i Śląska Cieszyńskiego, gdzie służył do początku XX wieku. Szczególną uwagę zwraca ambona z 1553 roku pochodząca z nieistniejącego już drewnianego kościoła św. Jakuba, później św. Małgorzaty w Kamienicy.

"Pod znakiem róży nad Białą" - wystawa z okazji 50
"Pod znakiem róży nad Białą" - wystawa z okazji 500 lat Reformacji · fot.


W części poświęconej Lipnikowi i Białej, miejscowościach leżących kresach ówczesnej Rzeczpospolitej, zwraca uwagę list króla Stefana Batorego skierowany do proboszcza lipnickiego w 1583 roku, w którym władca nakazuje łagodne traktowanie miejscowych protestantów. Cennym zabytkiem kartografii jest mapa Polski Wacława Grodeckiego, rekomendowana do druku przez Filipa Melanchtona, najbliższego współpracownika Marcina Lutra.

W drugiej sali wystawy przypomniano krótko okres najsilniejszej kontrreformacji. - Prześladowania „innowierców” na obszarach podległych władzy katolickich Habsburgów zapoczątkowała wojna trzydziestoletnia (1618-1648). Protestanci Śląska Cieszyńskiego po odebraniu im kościołów (1654) gromadzili się na tajnych nabożeństwach w domach i okolicznych lasach. Dopiero w 1709 roku w Cieszynie powstał tzw. kościół łaski, do którego aż do 1781 roku uczęszczali także mieszkańcy Bielska i okolicy. Z kolei w Białej konflikt wyznaniowy zapoczątkowało zainstalowanie misji jezuickiej w 1708 roku. Mimo przywilejów królewskich, gwarantujących pełne równouprawnienie, niespokojne czasy uniemożliwiły ewangelikom budowę kościoła - mówi Piotr Kenig. Wspomniane przywileje, wydane przez królów polskich Augusta II, Augusta III i Stanisława Augusta Poniatowskiego, można zobaczyć na wystawie. Z ok. 1730 roku pochodzi Mapa Księstwa Cieszyńskiego, opracowana przez osiadłego w Cieszynie ewangelika z Węgier, Jonasza Nigriniego.

W sali drugiej największa część ekspozycji poświęcona jest historii parafii ewangelickich w Bielsku, Białej, Starym Bielsku i Jaworzu w latach 1781-1861, tj. od ukazania się patentu tolerancyjnego cesarza Józefa II do wydania patentu protestanckiego cesarza Franciszka Józefa I, ten ostatni dokument ostatecznie uczynił z ewangelików w Austrii równoprawnych obywateli. Wyeksponowano tu m.in. sprzęty liturgiczne, obrazy i rzeźby z kościołów ewangelickich oraz liczne druki, m.in. okólniki związane z patentem tolerancyjnym cesarza Józefa II.

- Pośród rzemiosła, za niezwykle interesujący uznałbym dzwon ufundowany w 1794 roku przez właściciela Jaworza Arnolda Saint-Genois i jego żonę Julię z Laszowskich dla tamtejszego kościoła ewangelickiego. Ciekawe walory artystyczne i poznawcze mają srebrne kielichy ufundowane u schyłku XVIII stulecia dla kościołów ewangelickich w Bielsku, Białej i Jaworzu - mówi kurator dr Grzegorz Madej. W części poświęconej Białej warto zwrócić uwagę na rękopis cennej kroniki Wacława Chamrata, skopiowanej z oryginału przez ewangelickiego nauczyciela Karola Ernesta Tschikardta w połowie XIX wieku.

Ramy czasowe trzeciej sali ekspozycji to okres od 1861 roku po współczesność. Obok Bielska, Białej, Starego Bielska i Jaworza przedstawiono założoną w 1864 roku parafię w Międzyrzeczu, wspomniano także o parafiach w Czechowicach-Dziedzicach (do 1968 roku filiał Bielska) oraz Wieszczęta-Kowale (utworzona w 1992 roku, wcześniej w zborze jaworzańskim). Wiele eksponatów to unikaty związane z ważnymi postaciami bielskiej parafii: księżmi Teodorem Haase (polityk, inicjator budowy Szpitala Śląskiego w Cieszynie, wydawca polskojęzycznej postylli Grzegorza z Żarnowca oraz kazań Mikołaja Reja), oraz Ryszardem Ernestem Wagnerem (bibliofil, wydawca szeregu materiałów źródłowych do dziejów Bielska-Białej). W części poświęconej ewangelickim cmentarzom szczególną uwagę zwraca rzeźba modlącego się kosiarza z 1912 roku, pochodząca z nagrobka Wacława Hainischa na cmentarzu ewangelickim w Mikuszowicach Śląskich. Z kolei wyeksponowane na patio muzeum płyty nagrobne Jerzego Centnera (†1654) i Marii Elżbiety Seeliger (†1780) to unikatowe, najstarsze zachowane zabytki tego typu w naszym mieście.

Wystawie "Pod znakiem róży nad Białą" towarzyszy ekspozycja pod tytułem Reformacja w Europie Środkowo-Wschodniej, przygotowana przez Niemieckie Forum Kultury Europy Środkowej i Wschodniej. 12 barwnych plansz, ustawionych na patio, wprowadza do wystawy, przygotowanej przez bielskich muzealników.

Wystawę można będzie oglądać od 17 czerwca do 30 października w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej.

"Pod znakiem róży nad Białą" - wystawa z okazji 50

BM / bielsko.info, źródło: Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej

REKLAMA

Komentarze

Zgodnie z Rozporządzeniem Ogólnym o Ochronie Danych Osobowych (RODO) na portalu bielsko.info zaktualizowana została Polityka Prywatności. Zachęcamy do zapoznania się z dokumentem.